शेतकरी संकटात! पीक कर्ज मिळण्यातील अडथळे; कर्जमाफी की फसवणूक?

Pik Karja Mafi: खरीप हंगाम तोंडावर असताना राज्यातील शेतकरी पुन्हा एकदा दुहेरी संकटात सापडले आहेत. एकीकडे नवीन पीक कर्ज (Pik Karja Mafi) मिळण्यात तांत्रिक अडचणी येत आहेत, तर दुसरीकडे खतांच्या वाढत्या दरांनी शेतीचा खर्च आवाक्याबाहेर गेला आहे. अखेर बळीराजाचा वाली कोण?

​Pik Karja Mafi: कर्जमाफी की फसवणूक?

​सामान्य समज: सरकार दरवर्षी अर्थसंकल्पात शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफीच्या मोठ्या घोषणा करते आणि खते स्वस्त उपलब्ध करून देण्याचा दावा करते, त्यामुळे प्रत्येक हंगामात शेतकऱ्यांना आधार मिळतो असा सामान्य नागरिकांचा समज आहे.

​वास्तव : पण, प्रत्यक्षात जेव्हा खरीप हंगाम जवळ येतो, तेव्हा बँकांच्या कपाटात ‘कर्जमाफी’च्या फाईल्स धूळ खात पडलेल्या असतात. पुनर्गठण न झाल्यामुळे शेतकरी ‘डिफॉल्टर‘ ठरतो आणि तांत्रिक पेचामुळे त्याला नवीन कर्ज नाकारले जाते. ही केवळ आकडेवारीची समस्या नसून, ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या मुळावर आलेला घाव आहे.

​नेमकी अडचण काय आहे?

​खरीप हंगाम २०२२-२३ आणि त्यानंतरच्या काळात राज्यातील अनेक शेतकऱ्यांनी जुने कर्ज भरले नाही किंवा त्याचे पुनर्गठण (Restructuring) झाले नाही. परिणामी, ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमाफी योजने’त नाव असूनही, अनेक शेतकऱ्यांना नवीन Pik Karja मिळत नाहीये.

​जालना, अमरावतीसह राज्यातील अनेक जिल्ह्यांत जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकांची कर्जवाटप प्रक्रिया अद्याप गती घेऊ शकलेली नाही. बँकांकडे कर्जवसुलीचा टक्का कमी असल्याने त्या नवीन कर्ज देण्यास टाळाटाळ करत आहेत. Pik Karja Mafi या सगळ्याचा फटका मात्र खऱ्या गरजू अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना बसत आहे.

​खत दरवाढ आणि दुहेरी मार

​सरकारने खतांवरील सबसिडी (Nutrient Based Subsidy) वाढवल्याचा दावा केला असला तरी, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील चढ-उतार आणि पुरवठा साखळीतील विस्कळीतपणामुळे खतांच्या किमती अजूनही शेतकऱ्यांच्या खिशाला कात्री लावत आहेत.

• ​खत उपलब्धता: डीएपी (DAP) आणि इतर मिश्र खतांचे दर स्थिर ठेवण्याचा दावा असला, तरी किरकोळ विक्रेत्यांकडे खत वेळेवर उपलब्ध नसणे ही मोठी समस्या आहे.
• ​वाढता उत्पादन खर्च: खत, बियाणे आणि मजुरीचा वाढता खर्च पाहता, शेती आता फायदेशीर व्यवसाय उरली आहे का, हा मोठा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

​जालना जिल्ह्यातील परिस्थिती

​जालना जिल्ह्यात अलीकडच्या काळात अवकाळी पाऊस आणि गारपिटीने रब्बी पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे. यातच आता खरीप हंगामाची पूर्वतयारी करताना हा कर्ज आणि खतांचा पेच शेतकऱ्यांची कंबर तोडणारा ठरत आहे. प्रशासनाने तातडीने जिल्हास्तरीय बैठका घेऊन कर्जवाटपाचे उद्दिष्ट निश्चित करणे आणि बँकांना सूचना देणे गरजेचे आहे, अन्यथा पेरणीच्या कामात मोठा व्यत्यय येऊ शकतो.

शेतकरी सध्या Pik Karja Mafi आणि वाढता खर्च यांच्या कात्रीत सापडला आहे. जर सरकारने तातडीने धोरणात्मक हस्तक्षेप करून कर्जवाटपातील तांत्रिक अडथळे दूर केले नाहीत, तर पेरणीवर गंभीर परिणाम होऊन उत्पादनात घट होऊ शकते.

येणाऱ्या काही दिवसांत जर बँकांनी कर्ज (Pik Karja Mafi) वाटप सुरू केले नाही, तर शेतकरी संघटना रस्त्यावर उतरण्याची शक्यता आहे. तसेच, येणारा खरीप हंगाम हा केवळ निसर्गावरच नाही, तर प्रशासनाच्या तत्परतेवरही अवलंबून असेल. बळीराजाला वाऱ्यावर सोडून चालणार नाही, अन्यथा ग्रामीण महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था कोलमडण्यास वेळ लागणार नाही.

​Pik Karja Mafi FAQs

​१. नवीन पीक कर्ज मिळण्यासाठी शेतकरी अपात्र का ठरत आहेत?

ज्या शेतकऱ्यांच्या जुन्या कर्जाचे पुनर्गठण झालेले नाही किंवा जे थकबाकीदार आहेत, त्यांना तांत्रिकदृष्ट्या ‘डिफॉल्टर’ मानले जाते, म्हणून नवीन कर्ज मिळत नाही.

​२. कर्जमाफी (Pik Karja Mafi) योजनेचा लाभ का मिळत नाही?

पोर्टलवर माहिती अपलोड होऊनही तांत्रिक प्रक्रिया आणि बँकांच्या स्तरावर धोरणात्मक निर्णयांच्या अभावामुळे प्रत्यक्ष लाभ मिळण्यास उशीर होत आहे.

​३. खतांचे दर वाढले आहेत का?

सरकारने सबसिडी वाढवून दर स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे, तरीही आंतरराष्ट्रीय दरांमुळे शेतकऱ्यांवर अतिरिक्त आर्थिक बोजा पडत आहे.

​४. पीक कर्ज पुनर्गठण म्हणजे काय?

निसर्गाच्या लहरीपणामुळे शेतकरी कर्ज भरू शकले नाहीत, तर जुन्या कर्जाची मुदत वाढवून त्याला नवीन कर्ज देण्यास पात्र ठरवण्याची ही एक प्रक्रिया आहे.

​५. यावर उपाय काय?

शेतकऱ्यांनी तातडीने आपापल्या जिल्हा मध्यवर्ती बँकेशी संपर्क साधून पुनर्गठणाबाबत विचारणा करावी आणि स्थानिक कृषी अधिकाऱ्यांकडे तक्रार नोंदवावी.