Divyang Scheme Maharashtra: दिव्यांग बांधवांसाठी राज्य आणि केंद्र सरकारने एक अत्यंत ऐतिहासिक आणि दिलासादायक निर्णय घेतला आहे. ‘दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम २०१६’ मधील सुधारित तरतुदींनुसार, आता केवळ ७ नव्हे तर २१ प्रवर्ग दिव्यांग योजनांसाठी पात्र ठरवण्यात आले आहेत.
Divyang Scheme Maharashtra या निर्णयामुळे हजारो दिव्यांग बांधवांना मुख्य प्रवाहात येण्यासाठी मोठी मदत होणार असून, त्यांना आतापर्यंत नाकारले गेलेले हक्क आता कायदेशीररीत्या मिळणार आहेत.
जालना जिल्ह्यातील आणि संपूर्ण महाराष्ट्रातील दिव्यांग बांधवांसाठी ही बातमी महत्त्वाची आहे, कारण यामुळे शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि आर्थिक सहाय्य अशा सर्वच आघाड्यांवर त्यांना आता मोठा दिलासा मिळणार आहे.
पूर्वीची मर्यादा आणि आता झालेला विस्तार: Divyang Scheme Maharashtra
यापूर्वी केवळ अंध, अल्पदृष्टी, कर्णबधिर, अस्थिव्यंग, कुष्ठरोगमुक्त, मतिमंद आणि मानसिक आजार या ७ प्रवर्गातील व्यक्तींनाच दिव्यांग म्हणून ओळखले जात होते आणि त्यांनाच सरकारी योजनांचा लाभ मिळत होता.
मात्र, नवीन सुधारित निर्णयामुळे आता २१ प्रवर्गातील दिव्यांगांना एसटी बस आणि रेल्वे प्रवासात सवलतीचे पास, बीज भांडवल योजना, व्यवसायासाठी कमी व्याजात कर्ज, कृत्रिम अवयव आणि ट्रायसायकल यांसारखी उपकरणे मोफत मिळणार आहेत.
कोणकोणत्या २१ प्रवर्गांचा यात समावेश झाला आहे?
आता केवळ शारीरिक अपंगत्वच नाही, तर रक्ताचे आजार आणि मज्जासंस्थेच्या आजारांनी ग्रस्त व्यक्तींनाही ‘दिव्यांग’ म्हणून मान्यता मिळाली आहे. यात खालील प्रवर्गांचा समावेश आहे:
- शारीरिक: अंधत्व, अल्पदृष्टी, कर्णबधिरता, अस्थिव्यंग, ठेंगणेपणा (Dwarfism), ॲसिड अटॅक व्हिक्टिम.
- मानसिक व बौद्धिक: बौद्धिक अक्षमता, मानसिक आजार, स्वमग्नता (Autism), सेरेब्रल पाल्सी, मस्क्युलर डिस्ट्रॉफी, अध्ययन अक्षमता.
- रक्ताचे आजार: थॅलेसेमिया, हिमोफिलिया, सिकलसेल.
- इतर गंभीर आजार: मज्जासंस्थेचे तीव्र आजार, मल्टिपल स्क्लेरोसिस, वाचा व भाषा दोष, बहुविकलांगता, पार्किन्सन्स आजार.
Divyang Scheme Maharashtra या योजनांचे मार्ग आता झाले मोकळे
या निर्णयामुळे प्रामुख्याने रक्ताचे आजार असलेल्या रुग्णांना आणि पार्किन्सन्ससारख्या दुर्धर आजाराने ग्रस्त व्यक्तींना प्रथमच ‘दिव्यांग’ म्हणून अधिकृत शासकीय सवलतींचा लाभ मिळेल.
१. पेन्शन योजना: संजय गांधी निराधार योजना व इतर पेन्शन योजनांसाठी हे सर्व २१ प्रवर्ग पात्र असतील.
२. आरक्षण: उच्च शिक्षणात आणि नोकरीत ५ टक्के आरक्षणाचा लाभ मिळेल.
३. स्थानिक निधी: जिल्हा परिषद, महापालिकांच्या ५ टक्के कल्याणकारी निधीतून या सर्वांसाठी खर्च करणे आता बंधनकारक आहे.
४. घरकुल योजना: म्हाडा किंवा घरकुल योजनांमध्ये या २१ प्रवर्गांसाठी आता आरक्षण उपलब्ध असेल.
कशामुळे घेतला सरकारने हा मोठा निर्णय?
दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम २०१६ ची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी आणि दिव्यांग बांधवांमधील भेदभाव दूर करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. अनेक प्रवर्गांतील व्यक्तींना दिव्यांगत्व असूनही केवळ यादीत नाव नसल्याने लाभांपासून वंचित राहावे लागत होते. उच्च न्यायालयाचे निर्देश आणि दिव्यांग आयुक्तालयाच्या पाठपुराव्यामुळे सरकारने हा सर्वसमावेशक निर्णय घेतला आहे.
युडीआयडी (UDID) कार्ड आता अनिवार्य!
Divyang Scheme Maharashtra चा लाभ घेण्यासाठी आता केवळ जुन्या जिल्हा शल्य चिकित्सकांचे प्रमाणपत्र चालणार नाही. केंद्र सरकारचे वैश्विक दिव्यांग ओळखपत्र (UDID Card) असणे आता अनिवार्य आहे. ऑनलाइन नोंदणी करून मिळवलेले स्मार्ट कार्डच आता सर्वत्र ग्राह्य धरले जाईल. जालन्यातील ज्या दिव्यांग बांधवांकडे हे कार्ड नसेल, त्यांनी त्वरित ‘स्वावलंबन’ पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे.
स्थानिक स्वराज्य संस्थांवर मोठी जबाबदारी
जालना जिल्हा परिषद आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांना आता त्यांच्या एकूण अर्थसंकल्पातील ५ टक्के निधी हा दिव्यांगांच्या कल्याणासाठी खर्च करावाच लागणार आहे. यामध्ये आता नवीन १४ प्रवर्गांचा समावेश झाल्यामुळे निधीचा लाभ मिळणाऱ्या लाभार्थींची संख्या वाढणार आहे.
FAQs: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. आता एकूण किती प्रकारचे दिव्यांग योजनांसाठी पात्र आहेत?
उत्तर: सुधारित तरतुदीनुसार आता एकूण २१ प्रवर्ग पात्र आहेत.
२. रक्ताचे आजार असलेल्यांना दिव्यांगांचे प्रमाणपत्र मिळेल का?
उत्तर: हो, थॅलेसेमिया, सिकलसेल आणि हिमोफिलिया या रुग्णांना आता दिव्यांग म्हणून सवलती मिळतील.
३. संजय गांधी निराधार योजनेचा लाभ कोणाला मिळेल?
उत्तर: या २१ प्रवर्गातील पात्र व्यक्तींना पेन्शन योजनेसाठी अर्ज करता येईल.
४. ५ टक्के निधीचा वापर कुठे केला जातो?
उत्तर: हा निधी दिव्यांगांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी, वैद्यकीय मदतीसाठी किंवा साहित्यासाठी वापरला जातो.
५. नवीन ओळखपत्र कुठे काढावे?
उत्तर: केंद्र सरकारच्या ‘स्वावलंबन’ पोर्टलवर (swavlambancard.gov.in) ऑनलाइन अर्ज करून युडीआयडी कार्ड मिळवता येते.
दिव्यांगांच्या आयुष्यात येणार सुखाचे दिवस!
सरकारचा हा निर्णय खऱ्या अर्थाने सर्वसमावेशक आहे. २१ प्रवर्ग दिव्यांग योजनांसाठी पात्र झाल्यामुळे समाजातील शेवटच्या घटकातील व्यक्तीलाही सन्मानाने जगता येईल. जालन्यातील दिव्यांग बांधवांनी आणि त्यांच्या पालकांनी तात्काळ कागदपत्रांची पूर्तता करून Divyang Scheme Maharashtra या योजनांचा लाभ घ्यावा.
